Prediker: Over kosten en baten gesproken… (I)

Van het lachen moest ik zeggen: het is dwaas; en van de vreugde: wat koop ik ervoor?
(Uit Prediker 2 de verzen 1-11 vers 2)

Gecultiveerde levensvreugde…

Geciteerd 1: Levensvreugde schijnt inherent te zijn aan mensenleven. Vooral in de jonge mens is die vreugde welhaast onbedwingbaar. Later in het gesprek wordt de jonge vreugde ook uitdrukkelijk in haar recht erkend, 9 vers 7, 11 vers 9. Maar in 2 vers 2 wordt een hard oordeel over de levensvreugde, die met het mensenbestaan gegeven schijnt te zijn, uitgesproken. ‘Wat koop ik ervoor’, d.w.z. kan ik met mijn levensvreugde mijn leven kopen? Daarbij zullen we er aan denken, dat de levensvreugde in 2 de verzen 1-11 – in vers 10 komt de spreker er op terug – ingebouwd is in het experiment. Het is meer een gecultiveerde, dan een spontane levensvreugde.

Levenskunstenaar…

Deze spreker is levenskunstenaar, en hij heeft het ver gebracht. Maar hij is niettemin heel eenzijdig. Juist dat cultiveren is een bedenkelijke zaak. Het is wel knap, voor de stimulans van de wijn een vaste en met aandacht gewaardeerde plaats in het leven in te ruimen, en daarbij de wijsheid niet te verliezen. Maar in geheel het experiment zit iets scheefs. ‘Wat koop ik ervoor’ en ‘er is geen voordeel onder de zon‘, er is geen wezenlijk levensbezit, gekocht en betaald te verkrijgen – van beide uitingen zou men kunnen zeggen: dit was te verwachten (zie bijv. Psalm 49).

Experimenterende genieter en harde werker…

De levenskunstenaar vindt de wijsheid niet, namelijk de wijsheid die aan haar bezitters het leven geeft, 7 vers 12. In 7 vers 12 vinden we een spreuk, zoals we ook elders in Prediker, soms een hele rij, spreuken aantreffen. De spreuk in 7 vers 12 is heel wonderlijk: de wijsheid geeft schaduw tegen de hitte, en dat doet het geld ook, geldbezit maakt het leven gemakkelijk en geriefelijk. Maar het voordeel van de wijsheid boven het geld is, dat de wijsheid aan haar bezitter leven geeft (en hierin ligt bijna begrepen, dat geldbezit het leven afneemt). Door deze spreuk in 7 vers 12 wordt de rede van de experimenterende genieter en harde werker veroordeeld. Er zijn sterke spanningen in de discussie van de school Qohèleth.

Afkoopsom…

Bij deze man van het experiment (uit 2 de verzen 1-11) vragen we ons of of hij niet dezelfde is als die van 1 de verzen 4-11. Deze onderstelling wordt gesteund doordat we in 2 vers 11 aan het slot een teruggrijpen vinden op 1 vers 3. Op beide plaatsen wordt namelijk melding gemaakt van het ‘voordeel’, de winst, die we zeker als geestelijke winst mogen zien, als de afkoopsom die iemand betaald voor zijn leven (zie ook Psalm 49); we denken aan de woorden van Jezus naar Matteüs 6 vers 26Wat zou het een mens baten, als hij de gehele wereld tot zijn winst maakte en daarbij schade aan het leven leed? Of wat zal een mens geven in ruil voor zijn leven?‘. Het valt ons op dat de Heiland op deze plaats over nauwkeurig hetzelfde onderwerp handels als in het boek Prediker wordt besproken, en het is niet onmogelijk dat Jezus met deze uitspraak op het boek Prediker zinspeelt.

Ongedeelde werkgemeenschap…

Geciteerd 2: Van één ding is zowel de spreker van 1 de verzen 4-11 als die van 2 de verzen 1-11 overtuigd: het mensenleven kan zijn eigen afkoopsom niet opleveren. (….) Het is echter voor ons begrijpen van de discussie onnodig te weten, of hier twee mensen het woord voeren of één. En dat houdt weer in dat het gesprek geen individualistische afsluitingen kent. Ook de woordvoerders, die later dwars tegen de opinie van de gespreks-opener (1 de verzen 4-11) in zullen gaan, en degenen die de levensafwijzing van de man van het experiment zullen afwijzen, werken met hem of met hen samen in één ongedeelde werkgemeenschap. (1)

Geen koopsom te bereiken…

In 2 vers 2 geeft de man van het experiment zijn samenvattend oordeel: wat koop ik ervoor? Hij herhaalt dit aan het einde van vers 11er is geen voordeel onder de zon‘: er is met de middelen van het mensenleven geen koopsom te bereiken om het leven vrij te maken van zijn ijdelheid (zinloosheid en vergankelijkheid). Dat is wat de Heiland zei: ‘Want zal een mens geven in ruil voor zijn leven?‘. Het woord van Jezus heeft een veel ruimere horizon, want Hij is gekomen om dé afkoopsom te geven, en wel uit de middelen van de gebroken menselijkheid – want de Heiland heeft door Zijn strijd en lijden in het vlees de dood, die oorsprong is van het ijdele, overwonnen.

De hele wereld als debetpost ingeschreven…

Die horizon kennen de eerste sprekers in Prediker niet; maar ze stoten er als het ware tegen aan. ‘Wat baat het een mens, als hij heel de wereld tot zijn winst maakt?‘ Dit, de gehele wereld als debetpost inschrijven, heeft de man van het experiment gedaan, voor zover dat een mens ‘onder de zon‘ mogelijk is. Zijn experiment is groots geweest. Over de grootsheid van het experiment gaan wij (nu) nog in het kort handelen.

(Wordt vervolgd!)

(1) De werkhypothese, waarvan de schrijver gebruik heeft gemaakt, namelijk dat het boek Prediker een verslag is van een discussie waaraan vele en in overtuiging uiteenlopende sprekers deelnamen, ligt zó voor de hand, dat we moeilijk kunnen aannemen dat ze nooit eerder geopperd zou zijn. In de ons bereikbare literatuur hebben we haar echter niet aangetroffen.

Bron citaat: Boek – ‘Heersende te Jeruzalem‘ – door prof. dr. K.J. Popma (1903-1986)

Zie ook:

Geen mens kan een ander vrijkopen,
wat God vraagt voor en leven, is niet te betalen,
De prijs van het leven is te hoog,
in eeuwigheid niet op te brengen.
Onmogelijk dat iemand voor altijd zou leven,
de kuil van het graf nooit zou zien.

(Uit Psalm 49 de verzen 8-10)

Bron afbeelding: Holy Bible (Verse of the Day)



Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s