Prediker: Ondoorgrondelijk is het bestaan…

Dit alles heb ik met het oog op wijsheid beproefd; ik ze: ik wil wijsheid verwerven, maar zij bleef onbereikbaar voor mij. Onbereikbaar is wat bestaat en onpeilbaar, wie kan het doorgronden. Ik wendde mij en mijn hart was er op uit om kennis te verkrijgen, om onderzoek te doen en een wijze slotsom te zoeken en om goddeloosheid als dwaasheid en onverstand als verdwaasdheid te leren verstaan.‘ (Uit Prediker 7 de verzen 23-25)

Geciteerd 1: Het lijdt geen twijfel, dat in 7 vers 23 de gespreksleider (1) weer aan het woord komt. Daartoe was alle aanleiding: met 7 vers 21v is de discussie volkomen vastgelopen. De leider geeft een samenvatting waarmee hij zich vereenzelvigt met alle voorgaande sprekers en zo de eenheid van het gesprek en de school handhaaft. We zijn geneigd te vragen: Hoe durft hij? Er is heel wat dwaasheid gezegd in het voorgaande. Maar de gespreksleider verliest de moed niet. Hij houdt er aan vast , dat deze wijsheidsschool, met inbegrip van alle dwaasheid die er gezegd is, haar naam verdient; dat het ambt van deze school inderdaad op de qahaal, de gemeente in haar gemeentelijkheid betrokken is.

Geciteerd 2:Dit alles heb ik beproefd’, heb ik getoetst, me in verschillende richtingen wendende: de gespreksleider heeft intens meegeleefd met elk van de sprekers, hij heeft de ernst van elk van hen aanvaard als zijn eigen ernst. Hij heeft ‘dit alles’ getoetst ‘om wijsheid te krijgen’ of ‘met het oog op wijsheid’. Dat stemt nauwkeurig overeen met het volgende: ‘Ik dacht, ik wil wijsheid krijgen‘. Daarna spreekt hij over de onbereikbare wijsheid. We lezen ook in Job 28 over de onbereikbare wijsheid, èn de bereikbare (Job 28 de verzen 1-22 tegen over 23-28).

Het gaat in dit gedeelte van Prediker 7 niet over ‘de bittere teleurstelling van de Prediker’ zoals het opschrift wil. De Prediker geeft hier een waarschuwing, en wel een waarschuwing tegen de verwachting van een alles-doorgrondende wijsheid. Dat is o.a. een Grieks ideaal; niet voor niets spreekt de godsdienstengeschiedkunde van een ‘ontologisch heimwee’, dat is een verlangen om het zijn van al wat is te doorgronden. Dat wordt in de volgende woorden dan ook duidelijk gezegd: Onbereikbaar is het zijn van al wat is en ondoorgrondelijk. Onbereikbaar, onpeilbaar, ondoorgrondelijk.

De Prediker, dat is de gespreksleider, die zich in 7 vers 27 aan dient als ‘ik de Prediker‘, uiteraard een ambtelijke aanduiding, waarschuwt tegen het ontologisch verlangen en speciaal tegen de voldragen Griekse uitwerking daarvan. Hij zal hierbij speciaal het oog gehad hebben op de aristotelische zijnstheologie, die in die dagen langs allerlei kanalen in het Joodse volksverband was doorgedrongen. ‘Ik wendde mij en mijn hart was er op uit‘, d.w.z. ik richtte er mijn volle aandacht op. De spreker wil zeggen dat hij weet waarover hij spreekt.

Bitterder dan de dood…

En ik ontdekte iets, bitterder dan de dood: de vrouw die een valstrik is en wier hart een net is, wier handen boeien zijn. Hij die God welgevallig is ontkomt aan haar, doch hij, die God niet welgevallig is, wordt door haar gevangen.‘ (Uit Prediker 7 de verzen 25-26)

Geciteerd 3: Algemeen zijn de verklaarders van mening dat 7 vers 26 handelt over de ‘vreemde vrouw’, de heidense prostituée. Die mening is echter heel vreemd: ze onderstelt, dat de Prediker op het hoogtepunt van zijn betoog op eens van onderwerp verandert en zich zelf niet houdt aan zijn eigen program. (…) Nadat hij zojuist gezegd heeft dat hij alle aandacht richt op het onderzoek, zou hij nu opeens opmerken dat het resultaat (daarvan) was, dat er onfatsoenlijke vrouwen bestaan?

Er is maar één oplossing van deze moeilijkheid mogelijk: Prediker 7 de verzen 23-28 handelt in zijn geheel over het ontologisch verlangen als poging het ‘het probleem aller problemen’ te ontraadselen: als men de bouw van wat is heeft ontdekt, heeft men in beginsel alles ontdekt wat te ontdekken valt. De Prediker gebruikt hier, bij hoge uitzondering (zoals Paulus ook bij hoge uitzondering deed, in Galaten 4 vers 24) een allegorische spreekmanier. Zowel de Joodse als de Griekse beschavingskring kende in die dagen de allegorese; De Prediker hoefde dus niet bang te zijn dat men hem niet begrijpen zou: dat niet-begrijpen kwam er pas, toen men het boek Prediker ging verklaren zonder voldoende inzicht in de tijd en de cultuur van die dagen.

De ervaring van alle na Prediker volgende eeuwen leert, dat wie eenmaal voor de bekoring van een zijnsfilosofie en zijnstheologie bezweken is, menselijk gesproken niet meer te redden valt. ‘Hij die aan God welgevallig is, ontkomt aan haar, maar die niet welgevallig is, wordt door haar gevangen‘.

Eén uit duizend…

Geciteerd 4: Prediker 7 de verzen 27-29 maakt de indruk van een afsluiting, en zal ook zo bedoeld zijn. Daar pleit niet tegen dat Prediker nadrukkelijk omtrent de gezochte slotsom zegt: ‘die ik nog altijd zoek zonder ze gevonden te hebben’. Dit woord zouden we niet kunnen missen: het herinnert heel sterk aan wat Paulus zegt in Filippenzen 3 de verzen 12-15. ‘(Denk nu) niet, dat ik het reeds zou verkregen hebben of reeds volmaakt zou zijn; maar ik jaag ernaar of ik ook datgene grijpen mocht, waartoe ik door Christus gegrepen ben; broeders, ik voor mij acht niet dat ik het al gegrepen heb‘; en even verder: ‘Laten wij dan allen, die volmaakt zijn (in Christus volmaakt), aldus gezind zijn‘.

Diezelfde tweeheid vinden we in dit deel waar de Prediker de balans opmaakt, ook. In 7 vers 28 zegt prediker dat hij de slotsom nog niet gevonden heeft, en in 7 vers 29 zegt hij: ‘Ja, toch heb ik dit ontdekt: dat God de mensen recht gemaakt heeft, maar zij hebben vele vonden gezocht‘.

Tussen die beide uitspraken in vinden we de woorden: ‘één man uit duizend heb ik ontdekt, maar een vrouw onder die allen heb ik niet ontdekt‘. (…) De uitdrukking ‘één uit duizend’ komen we in het boek Job tegen en daar is het zonder twijfel een Messias-aanduiding: Job 33 vers 23v: ‘Indien een engel hem terzijde staat, een voorspraak, één uit duizend, om aan een mens zijn onschuld te kennen te geven, dan zal Hij zich erbarmen en zeggen: Bevrijd hem, dat hij niet in de groeve dale, de losprijs heb ik verkregen.‘ Daar het boek Job ook uit de wijsheidsschool stamt, zegt deze overeenkomst zeer veel.

Geciteerd 5: Prediker vestigt zijn hoop op de toekomst: één man uit duizend. Er zijn in het OT vele Messias-aanduidingen, die voor ons besef duidelijker zijn dan deze. Maar de aanduiding ‘één man uit duizend’ hoort er toch ook bij. Zij is, net als in de rede van Elihu (Job 33 vers 23v) een aanduiding van de Messias als de Wijsheid Gods. Die aanduiding vinden we met geheel andere bewoordingen ook in Spreuken 8. ‘Een uit duizend’ wijst op de hoge zeldzaamheid van de wijsheid die van boven komt: ‘Eén uit duizend’ is wellicht de betekening van een mens die in al zijn menselijkheid toch niet tot de mens als groep behoort. En dat belijden we omtrent de Christus.

Dat in de rede van Elihu en in Prediker 7 vers 28 niet een duidelijker aanwijzing gegeven wordt, zal enerzijds te verklaren zijn uit de religieuze horizon van de schrijvers, anderzijds uit hun wil om inzake de Messias niet anders dan Zijn vertegenwoordiging van de Wijsheid Gods te willen noemen.

(Wordt vervolgd!)

(1) De werkhypothese, waarvan de schrijver gebruik heeft gemaakt, namelijk dat het boek Prediker een verslag is van een discussie waaraan vele en in overtuiging uiteenlopende sprekers deelnamen, ligt zó voor de hand, dat we moeilijk kunnen aannemen dat ze nooit eerder geopperd zou zijn. In de ons bereikbare literatuur hebben we haar echter niet aangetroffen.

Bron citaat: Boek – ‘Heersende te Jeruzalem‘ – door prof. dr. K.J. Popma (1903-1986)

Zie ook:

Bron afbeelding: Pinterest (Pin on Jesus Shall Reign)


Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s