JC33NL – Christelijk geloven in Nederland

11 Zalig zijt gij, wanneer men u smaadt en vervolgt en liegende allerlei kwaad van u spreekt om Mijnentwil. 12 Verblijdt u en verheugt u, want uw loon is groot in de hemelen; want alzo hebben zij de profeten vóór u vervolgd. (Uit Matteüs 5)

Wat is een profeet?

In het antwoord op de vraag wat een profeet is, legt Bonhoeffer grote nadruk op de roeping, een accent dat in zijn Londense preek over Jeremia 20:7 ook de volle aandacht zal krijgen. ‘Een profeet is een man die zich door God op een bepaald, schokkend moment van zijn leven door God aangeraakt en geroepen weet en niet meer anders kan dan heengaan onder de mensen en de wil van God verkondigen. De roeping is uitgegroeid tot het keerpunt van zijn leven en voor hem geldt alleen nog maar het volgen van deze roeping, ook al voert deze hem in ongeluk, in de dood’. Even verderop: ‘ik heb God Jahwe horen spreken, ik moet preken (…) een roep die ik beantwoorden, die ik verantwoorden moet’ Even later voert Bonhoeffer voor het eerst Jeremia op, de profeet die in deze voordracht het meest wordt aangehaald. ‘Niet die is echter een profeet, die altijd vrede, vrede en zegen roept, maar hij, die de moed heeft onheil te verkondigen, zegt Jeremia‘

(…) Wie God getrouw is, lijdt. Het lijden is inherent aan profeet-zijn, geeft Bonhoeffer aan. ‘Zij hebben geleden buiten op de straten, op de weelderige feesten, bij de godsdienstige vieringen wanneer hen de ijver overmande en ongetemde passie hen voerde tot ongekende hardheid tegen datgene, wat hen zelf zou kunnen bedreigen. Zij hebben geleden wanneer ze de massa met angstkreten zagen wegvluchten of wanneer ze, waarheen ze ook maar keken, hun schichtige blikken ontweken. Zij hebben geleden, thuis toen ze in tranen van verdriet voor God in gebed waren voor het geliefde volk. Zij hebben geleden, omdat ze het volk haatten dat ze lief hadden.’

(…) De kern van waaruit we de profetische ziel moeten verstaan, is het feit dat de profeten in een verbond met God stonden. Dat maakt het leven van een profeet tot een tragedie en onvergelijkbaar ernstig. God heeft een menselijk vat uitverkoren, maar God is zo machtig dat Hij de harmonieuze gestalte van de mens waardoor Hij Zich verkondigen laat, verbreekt. De last die een profeet wordt opgelegd, kan een sterveling nauwelijks dragen. Bonhoeffer trekt zo de conclusie dat God Zélf de tragedie werkt in het leven van een profeet. Dat blijkt ook uit het leven van Jeremia.

(…) De getuigenissen van de profeten gaan over Gods zaken en zijn daarom van eeuwige waarheid en eeuwige ernst. Onder meer deze last van Jeremia laat mensen van alle tijden zien dat Gods last overweldigend groot is en dat God daar triomfeert waar de mens bezwijkt. ‘Wie zich eenmaal door God heeft laten overhalen, die is niet meer zo blij met zijn levenswandel, zo zorgeloos, zo vrij. Gods nabijheid is de vijand van de harmonie, het geluk (…)
We moeten daarom, waarschuwt de predikant in opleiding, de profeten niet zien als psychisch in de war. Zij hebben een zware last te dragen en het verstorende werk dat ze verrichten, is Gods werk.

(…) ‘Voor hen die Hem volgen gaat het erom, te gaan en ze (= de beproevingen, AA) te dragen als een last die God ons oplegt. (…) Met God gaan betekent een zware weg gaan, een weg waarop het bloed van het hart van de besten stroomt en gestroomd heeft. Dat heeft het beeld van de profeten voldoende geleerd.’

Citaten uit: “Bonhoeffers zelfidentificatie met Jeremia [2] – Belangstelling voor de profeten. Door A. Alderliesten te Culemborg
Bron:  Protestants Nederland, 81e jaargang, no 1, januari 2015.

34 Daarom zie, Ik zend profeten, wijzen en schriftgeleerden naar u toe, en sommigen van hen zult u doden en kruisigen, en sommigen van hen zult u geselen in uw synagogen, en u zult hen vervolgen van stad tot stad, 35 opdat over u al het rechtvaardige bloed zal komen dat vergoten is op de aarde, vanaf het bloed van de rechtvaardige Abel tot het bloed van Zacharia, de zoon van Berechja, die u gedood hebt tussen de tempel en het altaar. 36 Voorwaar, Ik zeg u: Al deze dingen zullen komen over dit geslacht. (Uit Matteüs 23)

22 Nee, u staat voor de Sionsberg, voor de stad van de levende God, het hemelse Jeruzalem, en voor duizenden engelen die in vreugde bijeen zijn, 23 voor de gemeenschap van eerstgeborenen, die in de hemel ingeschreven zijn, voor God, de rechter van allen, en voor de geesten van de rechtvaardigen, die tot volmaaktheid gekomen zijn, 24 voor de bemiddelaar van een nieuw verbond, Jezus, en voor het gesprenkelde bloed dat krachtiger spreekt dan dat van Abel. 25 Let op dat u Hem die spreekt niet afwijst. (Uit Hebreeën 12)

Jeremia treurend over de val van Jeruzalem
Bron: Statenvertaling

(…) 21 Maar de Here werd toornig op mij om uwentwil (1) en Hij zwoer, dat ik de Jordaan niet zou overtrekken en in het goede land niet zou komen, dat de Here, uw God, u tot een erfdeel geven zal. 22 Want ik zal in dit land sterven; ik zal de Jordaan niet oversteken. Maar u zult hem wel oversteken en dat goede land in bezit nemen. (Mozes woorden tot het volk te lezen in Deuteronomium 4)

(…) We moeten er hier voor oppassen, dat we Mozes zouden verdenken dat hij met deze woorden op zichzelf zou hebben gewezen vanuit een bepaald soort zelfmedelijden. Dat is hier beslist niet aan de orde. Dat blijkt wel uit de volgorde van de woorden, waarmee hij begint. Daarin staat het woord Jahweh voorop. Mozes heeft iets over Jahweh willen zeggen. Hij heeft de Israëlieten nadrukkelijk op Jahweh willen wijzen. Heeft hen, met eerbied gesproken, voor Jahweh willen waarschuwen. Al doet hij dit hier dan wel op grond van wat hijzelf ongeveer een jaar geleden ondervonden had, namelijk in de geschiedenis van Kades, waarvan Numeri 20 : 1-13 ons vertelt. (1)

En waarvoor heeft hij Gods volk dan wel willen waarschuwen tegenover Jahweh? Op die vraag staat het antwoord duidelijk in Numeri 20 : 12 te lezen. Mozes (en Aäron) hebben aan de Israëlieten in de (tweede) Kades-geschiedenis Jahweh niet doen kennen zoals Hij werkelijk is, maar zoals Hij volgens hen was. Daardoor hebben zij Hem niet geheiligd.
Door het volk te herinneren aan de (tweede) Kades-geschiedenis maakt Mozes het volk duidelijk, hoe kwalijk Jahweh het neemt, wanneer men met een eigenwillig getuigenis over Hem komt. (2)

23 Neemt u ervoor in acht, dat gij het verbond van de Here, uw God, dat Hij met u gesloten heeft, niet vergeet en u een beeld maakt in de gedaante van iets, dat de Here, uw God, u verboden heeft. 24 Want de Here, uw God, is een verterend vuur, een jaloers God. (…) Daar zal u dan geen lang leven beschoren zijn, integendeel, u zult worden weggevaagd. 27 De HEER zal u uiteenjagen en u wegvoeren naar vreemde volken, waar maar een klein aantal van u zal overblijven. (Uit Deuteronomium 4)

(…) Over God te denken en te spreken anders dan zoals Hij zelf verkiest zich te doen kennen is helemaal mis, dat is mensen niet toegestaan. Mozes had met zijn optreden te Kades de schijn gewekt, dat God onredelijk hard was en van geen ontfermen wilde weten, maar hoe heeft God Mozes dat kwalijk genomen en welk gevolg heeft dat niet voor Hem gehad. Zo nu zouden de Israëlieten er zich straks ook voor moeten wachten aan God een valse schijn te bezorgen door het vervaardigen van een of ander beeld van Hem. Omdat men daardoor liegen zou. Mozes verklaarde ronduit, dat dit zoveel zou zijn als een schandelijk vergeten van het verbond bij Horeb (vers 23). Ten overvloede voegde Mozes hieraan nog de waarschuwing toe: Voorwaar, Jahweh, uw God, is een verterend vuur. Een jaloers God is Hij (vers 24). (3)
Men lette er goed op, dat deze ernstige waarschuwende woorden gericht zijn tot Israëlieten (Gods volk, de Kerk van die dagen) en niet tot heidenen…

(1) Dat “om uwentwil” (“ten bate van u“) kunnen we op basis van dit Bijbelgedeelte en andere Bijbelwoorden op twee manieren toepassen. Voor de Israëlieten in de eerste plaats de waarschuwing om niet eigenwillig met Gods Woord en met hun dienst aan Hem om te gaan (zoals hierboven aan de orde gesteld is), maar Gods volk kon en moest hier ook uit leren dat Mozes ook maar een gewoon mens was en is gebleven. Alleen door Gods genade en kracht heeft hij zijn taak kunnen verrichten. Dat hij Gods volk het beloofde land niet mocht binnen leiden is zeker ook gebeurd om het volk te beschermen tegen een verkeerd soort mensverheerlijking en heiligen-verering. Ook hier geldt dat God zijn eer niet aan mensen geeft. Wanneer we daar op letten dan vinden we daarvan veel vergelijkbare voorbeelden in de Bijbelse geschiedenis, om enkele te noemen:

• Noachs dronkenschap.
• David’s zonde met Batseba.
• De neergang van Salomo’s koningschap.
• De “verdwijning” van David’s koningshuis (zie Psalm 89).
• De verwoesting van de tempel en de ballingschap van het volk.
• De overheersing van Israël door de Romeinen ten tijde van Jezus geboorte.
• Petrus verloochening van Jezus.
• Paulus doorn in het vlees.

(2) Lees o.a. wat Jeremia schrijft over profeten die een “(volks)eigenwillige” verkondiging laten horen (Uit Jeremia 28 en 29):

• (…) 15 Toen zei de profeet Jeremia tegen de profeet Hananja: Luister toch, Hananja, de HEERE heeft u niet gezonden. Ú echter hebt dit volk op leugen doen vertrouwen. 16 Daarom, zo zegt de HEERE, zie, Ik ga u wegwerpen van de aardbodem. Dit jaar sterft u, omdat u hebt opgeroepen afvallig te worden van de HEERE. 17 En de profeet Hananja stierf in datzelfde jaar, in de zevende maand.
• (…) 8 Dit zegt de HEER van de hemelse machten, de God van Israël: Laat je niet misleiden door je profeten en waarzeggers. Hecht geen geloof aan hun dromen; ze dromen slechts wat jullie wensen. 9 Wat ze jullie in mijn naam profeteren zijn leugens. Ik heb hen niet gezonden – spreekt de HEER.
  10 Dit zegt de HEER: Als er in Babel zeventig jaar voorbij zijn, zal ik naar jullie omzien. Dan zal ik mijn belofte gestand doen door jullie naar Jeruzalem te laten terugkeren.

(3) (…) 25 Let er dan op dat u Hem Die spreekt, niet verwerpt. Want als zij niet zijn ontkomen die hem verwierpen die op aarde aanwijzingen van God deed horen, veelmeer zullen wij niet ontkomen, als wij ons afkeren van Hem Die vanuit de hemelen spreekt. (…) 28 Laten wij daarom, omdat wij een onwankelbaar Koninkrijk ontvangen, aan de genade vasthouden en daardoor God dienen op een Hem welgevallige wijze, met ontzag en eerbied. 29 Want onze God is een verterend vuur. (Uit Hebreeën 12)

Bron: Bewerkte teksten uit De Voorzeide Leer, Deuteronomium, door ds, C. Vonk (Buijten&Schipperheijn, Amsterdam, 1991)

Mozes te Kades (Numeri 20)

Bron plaatje: godgelooftinmij.nl

Bovenstaande mag en kan toch nog anders (veel rijker en genadiger nog!) gezien en verwoord worden!  Het gaat er in Gods Woord en in ons leven namelijk niet om de vragen „Hoe krijg ik een genadig God” of „Hoe krijg ik God genadig?”, want dan blijft er toch die gedachte dat er (eerst) iets van onze kant moet komen (gedaan worden) of dat er toch op zijn minst eerst iets bij ons zelf gevonden en ervaren en “gezien” moet worden, voor we (persoonlijk) antwoord kunnen en mogen geven op die vragen zoals ze hierboven gesteld zijn en door velen ook nu nog gesteld worden.

Maar het is voor ons mensen niet anders dan als het was voor Adam en Eva, Kaïn en Abel, voor Abraham en Sara en voor Paulus en voor alle andere mensen! God komt naar ons toe als een God Die ons genadig is! Het mooist wordt dat in de Gemeente(n) van Jezus Christus nog zichtbaar gemaakt en betuigd en bezegeld in en door de Doop aan onze kleine kinderen (machteloze baby’s nog). Daarmee wordt God’s Naam als een altijd aanwezig gebed op hun voorhoofden aangebracht (2).

Hoe genadig God ons mensen is, dat wordt ons geopenbaard in en door (de verkondiging van) Zijn Woord (3) en bekrachtigd door het werk dat de Heilige Geest daarmee in onze harten wil doen en doet. En dat Woord openbaart ons niet alleen hoe Barmhartig en Genadig, maar ook hoe Heilig en Rechtvaardig onze God is (4). Zo Heilig en rechtvaardig, dat Hij de zonde niet ongestraft wil(de) laten, maar die liever strafte aan Zijn eigen Zoon, dan dat Hij ook maar één enkele zonde “door de vingers” zou zien.

De (RK-)kerk(leer) had Luther een genadig God afgenomen en hij kon God daarom (eerst) alleen nog maar zien en ervaren als een Rechtvaardig Rechter. Hij leed daar elke dag onder. Gods Woord opende door het werk van de Heilige Geest Luther’s ogen voor de werkelijke stand van zaken in en vóór de leden van de gemeente van Jezus Christus en wat nu verkondigd mag worden aan alle mensen in deze wereld. En toen werd voor Luther en voor de mensen om hem heen de (nieuwe) vraag én verkondiging: HOE LÉVEN WIJ VOOR HET AANGEZICHT VAN EEN ONS OM JEZUS CHRISTUS’ WIL GENADIG GOD. Léven met en voor het aangezicht van een Barmhartig en Genadig God, maar Die tevens een Heilig en Rechtvaardig God is, en waarvan ook nu geldt en (daarom) ook nu gezegd en gelovig aanvaard dient te worden, “dat Hij toornt over al onze ongerechtigheid” (5a,b) en deze met tijdelijke straffen bezoekt (dus óók aan de gelovige kinderen van God) en deze met de eeuwige straf bedreigt.

(1) RD-artikel “Welbeschouwd (Steef Post): Het is nu genadetijd” gepubliceerd op de website van het Reformatorisch Dagblad (10 februari 2017).
(2) Zie 1 Petrus 3 : 20-22 en
webpagina: Volwassenen (bij voorkeur!) dopen in prille baby-stadium van het geloof!
(3) Uitspraak van Luther: “Christus komt tot ons in het gewaad van het Woord”.  Zie ook Lukas 24 : 13-35 (de Emmaüsgangers).
(4) 18 Toen zei Mozes: Toon mij toch Uw heerlijkheid! 19 Maar Hij zei: Ík zal al Mijn goedheid bij u voorbij laten komen, en in uw aanwezigheid zal Ik de Naam van de HEERE uitroepen, maar Ik zal genadig zijn voor wie Ik genadig zal zijn, en Ik zal Mij ontfermen over wie Ik Mij ontfermen zal. (uit Exodus 33, HSV)
Hierbij nog opgemerkt: Waar bijv. de NBG in Exodus 33 : 19, de Hebreeuwse woorden alweer “mannetje voor mannetje” vertalende, heeft: „Ik zal genadig zijn, wien Ik genadig ben, en Mij ontfermen, over wien Ik Mij ontferm”, is de bedoeling van de Here beter op deze manier weer te geven: „Ik zal zéker genadig zijn en Mij zéker ontfermen”. (zie evt. meer bij: De Naam van onze God… (II))
(5a) 18 Want de toorn van God wordt geopenbaard vanuit de hemel over alle goddeloosheid en ongerechtigheid van de mensen, die de waarheid in ongerechtigheid onderdrukken, 19 omdat wat van God gekend kan worden, hun bekend is. God Zelf heeft het hun immers geopenbaard… (Uit Romeinen 1, HSV)
(5b) We moeten de straffende hand van God – ook aanwezig in de levens van Gods kinderen – niet ontkennen of als “vervelende bijkomstigheid” zien, maar erkennen dat die ook voortkomt uit Gods Vaderliefde en Zijn heilzame bedoelingen met ons (Zie o.a. Hebreeën 12 : 6-10) 

Bron: Bijbelse plaatsen.nl