‘Dus altijd wanneer jullie samen dit brood eten en uit de beker drinken, verkondigen jullie de dood van de Heer*, totdat Hij komt.’ (Uit 1 Korintiërs 11 uit de verzen 17-34 : 26)
* Dat Zijn dood aan het kruis nodig was voor ons allen, niemand uitgezonderd.

Citaten:
> Roel Aalbersberg (75) kwam als medewerker van een christelijke organisatie voor ontwikkelingshulp in kerken in verschillende landen. Toen hij in Zimbabwe een Grieks-Orthodoxe dienst bezocht, vroeg hij of hij mocht deelnemen aan de eucharistie. Dat mocht niet. Wel was hij welkom bij een uitgebreide maaltijd na de viering waar volop werd gebeden en gezongen.
Samen eten was dus mogelijk, als het maar niet aan de tafel van de Heer gebeurde. ‘Dat is treurig. Waarom kunnen we uitgerekend aan de tafel van de Heer niet samenkomen? De tafel is het instrument voor eenheid, daar is het voor bedoeld.’
Voor het antwoord op die vraag dook hij in de geschiedenis van het avondmaal en de eucharistie. Hij keek daarbij naar Bijbelse en buiten-Bijbelse bronnen. Maandag promoveerde hij aan de Universiteit Utrecht op de vraag: waarom is het avondmaal geen maaltijd meer?

> In zijn proefschrift beschrijft Aalbersberg hoe hij zich als tienjarig jongetje in de Gereformeerde Kerk in Vlaardingen, tijdens de lange Avondmaal dienst, afvraagt waar de naam avondmaal vandaan komt. Het sacrament is immers geen maaltijd en vindt in de ochtend plaats.
Het antwoord daarop vond hij in de eerste eeuwen na Christus, in de vroege kerk. Hoewel niet precies duidelijk is hoe die samenkomsten eruitzagen, is duidelijk dat de gemeente van zo’n dertig mensen in gewone huizen bijeenkwam. Daar werd gezongen, voorgelezen uit de schriften en rondreizende predikers zoals Paulus legden teksten uit. Dat deden ze terwijl ze met elkaar aten, legt Aalbersberg uit. Het avondmaal was niet alleen ingebed in een ‘echte maaltijd’, het was een echte maaltijd.

> ‘In de vroege kerken was de maaltijd het hart van de samenkomst, het hart van hun bestaan. Doordat in de meeste kerken geen gezamenlijke maaltijd meer wordt gebruikt, heeft de kerk een rijke liturgische vorm verloren. Ieder mens moet eten en drinken en aan de maaltijd is ieder mens gelijk. Aan tafel vorm je met elkaar een gemeenschap. Ik ben daarom blij dat steeds meer kerken maaltijden organiseren.’

Opgemerkt 1: Laten we toch maar wat we in de Bijbel zelf kunnen lezen – dus in het boek Handelingen en in de brieven – over het samenkomen van de ‘eerste gemeenten’ en de ontwikkelingen die daar blijken – als norm aanhouden, dat heeft de ‘vroege kerk’ (dat waren de latere ‘naBijbelse’ gemeenten) toch ook moeten doen. En dan blijkt ons toch dat in die samenkomsten meer en meer de nadruk komt te liggen op het opbouwen van de gemeente door de verkondiging van Gods Woord door één of hooguit een paar vaste voorgangers en ook de wenselijkheid van het met meer eerbied en (vaste) structuur vieren van de maaltijden van de Heer. De wantoestanden die ontstonden in de gemeente van Korinthe – zoals we die beschreven vinden in 1 Korintiërs 11 en 14 hebben blijkbaar – dankzij het onderwijs van Paulus en z’n vaste medewerker Timoteüs en de brieven die hij aan deze gemeente schreef – geleid tot een snelle overgang naar meer gestructureerde samenkomsten. Dat kunnen we toch wel afleiden uit de latere brieven aan Timoteüs en Titus, maar ook uit wat we lezen in Handelingen 14 : 23, 15 : 33-35 en 20 : 25-31.
We zullen hierbij ook bedenken dat het overal om een gedoopte gemeente gaat waar men deelnam aan de maaltijden van de Heer en dat de Doop meer nog dan het Avondmaal benadrukt/verzekerd dat de gelovigen, die na hun doop deelnemen aan de maaltijden van de Heer, werkelijk gelijke broeders en zusters zijn van elkaar en wel omdat ze allen deel hebben gekregen aan de Heilige Geest – 1 Korintiërs 12 : 13!

Vervolg citaten:
> In de Didache (een vroeg-christelijk liturgisch geschrift uit de eerste eeuw, red.) staat bijvoorbeeld een gebed na de woorden ‘als je genoeg gegeten’ hebt. Paulus maakt zich tegen de Korintiërs kwaad dat sommigen al helemaal volzitten en dronken zijn, terwijl anderen nog niet eens zijn begonnen aan de maaltijd. Hij wijst de gemeente erop dat ze niet aan een gewone maaltijd zitten, maar aan de maaltijd van de Heer. Daarmee draait hij de tafel als het ware om: de tafel is niet van de gelovigen, maar van de Heer.’
‘Paulus schaft het gezamenlijk eten niet af. Voor Paulus is het geestelijke van de maaltijd inderdaad het belangrijkst. Maar het eten zelf ook. Het is zelfs zo belangrijk dat hij zich daar enorm over opwindt. Paulus haalt de woorden van Jezus aan als argument tegen het gedrag van de Korintiërs. Hij wilde de maaltijd niet afschaffen, maar wel fatsoenlijker en eerbiediger maken.
Mijn vermoeden is dat die woorden van Paulus eraan hebben bijgedragen dat in de eeuwen daarna de maaltijd steeds meer als iets heiligs werd gezien. Doordat Paulus en zijn brieven zoveel gezag kregen, kreeg die maaltijd van de Heer meer nadruk in plaats van de gezamenlijke maaltijd.’

Opgemerkt 2: Die ontwikkeling naar een meer ‘heilige maaltijd’ met elkaar hoeft m.i. helemaal niet eeuwen geduurd te hebben, die kunnen zelfs een vrij spoedig gevolg zijn geweest van het onderwijs van Paulus aan de gemeente te Korinthe in woord en geschrift en ook mee door wat hij Timoteüs meegaf om orde op zaken te stellen in die gemeente en mogelijk ook nog andere gemeenten. Die brieven werden toch ook al in de tijd van de apostelen gedeeld (zie o.a. wat Petrus opmerkt in 2 Petrus 3 : 15-16).

> Leestips: Handelingen 2 : 41-42, 1 Timoteüs 4 : 9-16 en Titus 2 : 11 t/m 3 : 8 en ook de andere verwijzingen in dit bericht..

Bron citaten: ND Geloof – ‘Het avondmaal was ooit echt een maaltijd. ‘De kerk heeft een rijke liturgische vorm verloren’’ – door Wian Slendebroek.

‘Wij zijn allen gedoopt in één Geest en zijn daardoor één lichaam geworden, wij zijn allen van één Geest doordrenkt, of we nu Joden of Grieken zijn, of we nu slaven of vrije mensen zijn.’ (Uit 1 Korintiërs 12 uit de verzen 1-31 : 13)

Bron afbeelding: Pinterest