‘Want er is één God en ook één Middelaar tussen God en mensen, de Mens Christus Jezus, die Zich gegeven heeft tot een losprijs voor allen; en daarvan wordt getuigd te juister tijd.’ (Uit 1 Timoteüs 2 de verzen 5-6)

Geciteerd 1: ‘De Reformatie is de bron van de gereformeerde en protestantse traditie. Het fascineert mij dat er door één persoon – Luther – een compleet nieuwe theologie is gekomen die zoveel effect heeft op de cultuur, de wetenschap, het sociale leven en de kerk. Het is zo’n fundamentele en invloedrijke beweging, tot op de dag van vandaag. De Reformatie heeft ook grote invloed gehad op de Rooms-Katholiek Kerk. Het heeft in de katholieke traditie bijvoorbeeld geleid tot meer aandacht voor de Bijbel.’

Opgemerkt 1: Niet de ‘nieuwe theologie’ van Luther – het was geen theologie en het was niet nieuw! – maar de verlichting van Erasmus en de theologie van Calvijn en de daarvan afgeleide theologie van de calvinisten heeft de overhand gekregen en zoveel effect gehad op de cultuur, de wetenschap, het sociale leven en de kerken van de christenheid na de Reformatie.

Geciteerd 2a: Gedurende zijn gehele leven hechtte (de doperse) Karlstadt (1) meer waarde aan de gehoorzaamheid van het geloof dan aan de rechtvaardiging door het geloof en vond hij de invoering van goddelijke geboden belangrijker dan christelijke vrijheid. Zijn ideaal, door middel van kerkelijke en sociale hervormingen een waarlijke christelijke leefgemeenschap, een ‘christelijke stad Wittenberg’, te stichten, vindt vooral in het gereformeerde Zwitserland weerklank. Daar sluit hij zijn levenswerk dan ook af als hoogleraar in Bazel.
Geciteerd 2b: Is Reformatie (echter) verkondiging van het kruis van Christus met als doel het bijeenbrengen (en houden) van de gelovigen dan bevordert ze geen ‘vooruitgang’, maar biedt in de verwarring van de eindtijd door prediking en sacrament effectief weerstand aan de duivel. ‘Verbetering van de wereld’ door politieke en sociale hervormingen is noodzakelijk en ook mogelijk. Ze voltrekt zich evenwel niet overeenkomstig de ‘voorschriften’ uit de Bijbelse wet (waar theologen graag hun vak van maken), maar naar de richtlijn van de christelijke vrijheid. Dat betekent dat nivellering van bezit noodzakelijk is en bescherming moet worden geboden aan ‘zwakken’, aan mensen die twijfelen en aan andersdenkenden. Dan dienen verstandige maatregelen getroffen te worden om te overleven. Overigens kunnen deze maatregelen om principiële redenen slecht voor een bepaalde, begrensde termijn gelden. Zo ontstaat een kerngemeente die volhardt in het geloof en vertrouwt op de komende Reformatie door God. Deze Reformatie trekt zich niet terug achter kloostermuren, maar staat midden in de wereld en verdedigt het praktisch inzicht tegen oud en nieuw wetticisme. Uit dit alles blijkt dat er werelden van verschil liggen tussen de twee collega’s uit Wittenberg (Karlstadt en Luther).
Geciteerd 2c: Barsten in de leidinggevende positie van Wittenberg komen pas aan dan aan de oppervlakte als na het edict van Worms (26 mei 1526) beslissingen moeten worden genomen over praktische hervormingsmaatregelen. De twist ontstond ten gevolge van de vraag hoe na de afschaffing van het canonieke recht de hervorming van het geloofsleven en van de maatschappij er in detail uit moesten zien. Zou het gaan naar de inzichten van Karlstadt dan hadden de goddelijke geboden uit de Schrift het leven van de kerkelijke en burgerlijke gemeente volledig bepaald.
Geciteerd slot: Met de ideeën van Erasmus of Karlstadt laat de vrijheid voor alle Christenmensen zich niet realiseren. De ‘verlichte’ hervorming van de één zou een privilege voor de elite gebleven zijn en de reformatie van de ander zou geleid hebben tot dwangmaatregelen tegen alle mensen.

(1) Luther koesterde argwaan tegen het opnieuw binnendringen van (een nieuw) wetticisme in de eredienst en in het openbare leven. Aanvankelijk schrok hij nog terug voor een breuk in de coalitie te Wittenberg. Maar nadat Von Karlstadt de professorentoga had afgelegd en verhuisd was naar Orlamünde werden de bestaande spanningen voor iedereen zichtbaar. Toen hij daar de beelden uit de kerk verwijderde en weigerde kinderen te dopen, dreigde er voor Luther (groot) gevaar. Hij vermoedde in de nieuwe predikant van Orlamünde een werktuig van de duivel, dat het geweten van de gelovigen opnieuw wil belasten en in verwarring brengen.

Lees eventueel meer in deze blogs:
1) ‘Waarom keerde Luther zich zo fel tegen de wederdopers?‘
2) ‘Waarom Luther nog aan het Woord laten? (II)‘
3) ‘Luther en ‘de hemelse profeten.‘

Bron citaat 1: ND Geloof – ‘Reformatieonderzoek levert Herman Selderhuis eredoctoraat op. ‘Luther fascineerde me al als tiener’’ – door Hilbert Meijer
Bron citaten 2a t/m slot: ‘Luther, mens tussen God en duivel’ – van hoogleraar kerkgeschiedenis Heiko A. Oberman.

‘Wat jullie zelf betreft: wat jullie van het begin (van onze verkondiging) hebt gehoord, laat dat in jullie blijven. Als in jullie blijft wat jullie vanaf het begin gehoord hebben, zullen jullie in de Zoon en in de Vader blijven. En dit is wat Hij ons belooft heeft: het eeuwige leven. Dit wilde ik jullie schrijven over hen die jullie proberen te misleiden. Wat jullie zelf betreft, jullie hebben geen leraar nodig (die jullie nog duidelijk moet maken of en wanneer/waarom je jezelf tot de geredde kinderen van God mag rekenen of niet). Zijn zalving leert jullie alles naar waarheid zonder bedrog. Blijf daarom in Hem, zoals jullie zalving geleerd heeft. Blijf dus in Hem kinderen. Dan kunnen we vol vertrouwen zijn wanneer Hij verschijnt en hoeven we ons niet te schamen bij Zijn komst.’ (Uit 1 Johannes 2 de verzen 24-28).

Bron afbeelding: Pinterest