‘Ik weet wat armoede is en ik weet wat overvloed is. In elk opzicht en in alle dingen ben ik ingewijd, zowel in verzadigd worden als in honger lijden, zowel in overvloed als in gebrek. Ik vermag alle dingen in Hem, die mij kracht geeft.’ (Uit Filippenzen 4 : uit de verzen 10-14 : 12-13)

Geciteerd: Het zou meer dan twintig jaar duren voordat een radicaal-rechtse partij wél de kiesdrempel haalde bij de Bondsdagverkiezingen. Het asielrecht was inmiddels geëuropeaniseerd – de Duitse grondwettelijke beperking was niet zo relevant meer. Maar het Europese asielstelsel begon te piepen en kraken toen honderdduizenden vluchtelingen naar Europa werden gedreven door de burgeroorlog in Syrië.
Velen van hen liepen via de Balkanroute vast in Hongarije en trokken te voet richting de Duitse grens. Angela Merkel (CDU) stond voor een onmogelijke keuze: vluchtelingen met geweld terugdrijven of ze doorlaten. Ze koos het laatste. ‘Wir schaffen das’, wist zij. Een hoop Duitsers bleken daar minder van overtuigd.
Bijna 90 procent van de ondervraagden noemde ‘migratie’ in september 2015 als een van de twee voornaamste maatschappelijke problemen. Kiezers werden zich opeens pijnlijk bewust van een joekel van een vertegenwoordigingskloof. En dus stapten steeds meer kiezers over naar de AfD, de partij die het dichtst bij hen stond op het onderwerp dat zij het belangrijkst vonden.
Migratiezorgen werken daarbij als een ventiel. Ze trekken kiezers naar radicaal-rechts, maar wanneer de zorgen afnemen, keren die kiezers niet even snel weer terug naar andere partijen. Het gevolg is dat de AfD na elke nieuwe zorgengolf op een hoger plateau begint. De partij peilt inmiddels op ruim 28 procent.

>> Dit is een ongemakkelijk verhaal: radicaal-rechts verzon de onvrede over migratie niet, maar gaf er een antwoord op dat bij andere partijen niet verkrijgbaar was.

Geciteerd 2: Voor de universalist is solidariteit met nieuwkomers een vanzelfsprekende uitbreiding van de morele kring. Voor de particularist is het sociale contractbreuk: opeens blijkt hij of zij premie te betalen voor mensen met wie ze nooit een verzekering afsloten!
Voor zijn proefschrift interviewde socioloog Koen Damhuis tientallen radicaal-rechtse kiezers in Frankrijk, Duitsland en Nederland. ‘Ze zeggen dat het verkeerd is als je zegt “eigen volk eerst”, maar het is gewoon zo!’ vertelde een gepensioneerde schoonmaker hem. ‘Als mijn buurkinderen honger hebben, dan geef ik eerst mijn eigen kinderen te eten. Zo werkt dat gewoon. Je gaat toch niet eerst je buurkinderen te eten geven? Zo simpel is het toch?’
Wie in een Correspondent-redactievergadering ‘eigen volk eerst’ begint te roepen, zal toch vreemd worden aangekeken. Wij hebben een winnend lot getrokken in de geboorteloterij – wat geeft ons dan het recht om verliezers te weigeren die hetzelfde willen als wij?
De schoonmaker vindt het aanstootgevend wanneer een sociale huurwoning naar een onbekende uit Eritrea gaat in plaats van naar een onbekende uit Nederland. De universalist denkt: die onbekende uit Nederland zal het vast niet slechter hebben dan die erkende vluchteling uit Eritrea.

>> Deze discussie snijdt diep, juist omdat die niet over de droge feiten gaat, maar over diepgewortelde morele intuïties. Daarbij delen de meeste Nederlanders overigens de intuïtie van de schoonmaker. Slechts 10 procent heeft er bijvoorbeeld begrip voor dat statushouders voorrang krijgen op een sociale huurwoning.

Geciteerd slot: Ik zou willen dat iedereen het even vanzelfsprekend vond als ik dat een steenrijk land als Nederland een grote morele verplichting heeft tegenover mensen buiten zijn grenzen. Maar dat is niet zo. Wie zich werkelijk zorgen maakt over de opkomst van radicaal-rechts heeft er niets aan zichzelf daarover illusies te maken. Domheid, zo leerde ik ooit, is immers geen gebrek aan intelligentie, maar een houding van opzettelijke of nalatige onwetendheid.
Politiek is er uiteindelijk niet om mensen hetzelfde te laten denken, maar om mensen die verschillend denken hetzelfde te laten handelen. Wie particularisme pathologiseert, komt aan die vorm van politiek niet toe. Het probleem zit dan immers niet in het beleid, maar in de kiezer. Nog een factcheck, een voorlichtingscampagne en een digitale detox – en dan komt het vast goed.
Het politieke midden kan natuurlijk nog eens uitleggen dat hoe we asielmigratie organiseren nu eenmaal zo is (want: De Feiten) en zo moet (want: de rechtsstaat), maar in een democratie moet je kunnen uitleggen dat beleid werkt. En dat moet je niet alleen kunnen uitleggen aan medestanders op De Correspondent, maar aan de meerderheid van Nederland die niet per se overloopt van kosmopolitische compassie.

>> Dat is geen normalisering. Dat is democratie.

Bron citaten: De Correspondent – ‘Democratie in verval? De democratie werkt juist prima (alleen vinden progressieven dat niet leuk)’ – door Jesse Frederik (Correspondent Economie)

‘Maar wie tevreden is met wat hij/zij heeft (1), is het geloof grote winst (2). Wij hebben niets in deze wereld (aan geld of goed of persoonlijk ‘kwaliteiten’ en levensgeluk) meegebracht en kunnen er ook niets uit meenemen. Als wij echter onderhoud en onderdak hebben, dan moet ons dat genoeg zijn (3).’ (Uit 1 Timoteüs 6 uit de verzen 1-16 : 6-7)

(1) ‘tevreden is met wat hij/zij heeft’ lezen als: tevreden zijn met wat Gód je geschonken heeft. Laten we daarbij niet alleen denken aan geld en goed en persoonlijk geluk, maar ook aan waar God ons een plaats gegeven heeft in het samenleven, met wat Hij ons geschonken heeft in (ouderlijk en eigen) gezin, in een voor Gods aangezicht gesloten huwelijk met het ja-woord aan elkaar, en verder ook onze plaats in familie en kerkelijke gemeente waarvan wij leden/lidmaten zijn.
(2) Het geloof brengt ons dankbaarheid (lof en dank aan God!) onder alle omstandigheden. Zie Filippenzen 4 : 12-13.
(3) In modernere taal: Als wij – gedoopte en gelovige kinderen van God, leden van Christus’ gemeente – onderdak, eten, drinken en kleren hebben, zullen we daarmee tevreden zijn.

Bron afbeelding: Illustratie van Rueben Millenaar (voor De Correspondent)