Geciteerd 1a: De Reformatie begon niet in de kerk, maar op school. Luthers wereld veranderende actie begon met een academische gebeurtenis toen hij zijn 95 wetenschappelijke stellingen publiceerde. De vernieuwing die Europa transformeerde, werd niet tot stand gebracht met wapens, maar met woorden. Zelfs woorden in het Latijn.
Transformeren kan het meest effectief worden gedaan door middel van onderwijs. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de reformatoren politici opriepen maatregelen te nemen voor beter onderwijs en ouders aanmoedigden hun kinderen naar school te sturen.

Opgemerkt 1: Laten we allereerst eens denken aan de Bijbelse reformaties die we kennen en hoe die begonnen. We kunnen dan denken aan het boek Samuël waar een reformatie begon met een biddende vrouw: Hanna. En ook aan het werk van Johannes de Doper dat buiten Jeruzalem bij de Jordaan begon. En onze Heer trok niet naar Jeruzalem om daar uit de scholen van de Farizeeën en Schriftgeleerden een stel geschoolde jongeren te kiezen, maar Hij begon in Galilea en rekruteerde daar een stel vissers…

Opgemerkt 2: Zijn het niet juist de geschoolde theologen geweest die het ‘gewone kerkvolk’ de verkondiging van het Evangelie ontnamen door zich af te zonderen op te sluiten in hun scholen (w.o. veel kloosters) en door het gebruik van een voor het gewone kerkvolk onverstaanbare taal: Het Latijn. En kunnen we werkelijk zeggen dat de manier waarop Luther het Evangelie weer ontdekt had een schoolse aangelegenheid geweest is? En valt de ontvankelijkheid voor de (centrale en blijde) boodschap van het Evangelie in Europa werkelijk toe te schrijven aan het (schoolse) werk van een/één mens? (1)

Geciteerd 1b: Het is niet verwonderlijk dat Philip Melanchton (niet Luther!) ijverig werkte aan de hervorming van universiteiten en talrijke nieuwe (w.o. theologische) leerboeken schreef. Onwetendheid werd gezien als een van de belangrijkste oorzaken van armoede, de verspreiding van ziekten, oorlogen en religieuze angst, en regulier onderwijs (niet: verkondiging en aanvaarding van de blijde boodschap van het Evangelie!) werd gezien als het meest effectieve wapen tegen dit alles. (2)

(1) En welke verwachting t.a.v. de ontvankelijkheid voor de centrale en blijde boodschap van het Evangelie mogen wij hebben voor onze tijd en in de huidige wereld?
(2) En wat kunnen wij inmiddels zien van de positieve effecten van het onderwijs in de westerse wereld? Heeft het zich werkelijk het meest effectieve wapen betoond tegen armoede, de verspreiding van ziekten en oorlogen en om er (religieuze) angst mee uit te bannen?

Geciteerd 2: Luther heeft zichzelf nooit als ‘Reformator’ aangeduid. Hij schuwde het profeet-zijn niet en als ‘evangelist’ wilde hij de blijde boodschap verbreiden. Hij noemde zichzelf predikant, doctor of professor en dat was hij ook allemaal. Maar nooit heeft hij de pretentie gehad Reformator te zijn, net zo min heeft hij zijn werk voor Reformatie uitgegeven.
Het spraakgebruik beantwoordt aan het gegeven dat ‘Reformatie’ de onherroepelijke daad van God zal zijn. Hanteerde Luther desondanks – echter zeer zelden – het begrip ‘refomatio’, dan bedoelde hij ‘verbetering van de wereld’. Maar ook hier moet voor onze tijd zorgvuldiger vertaald worden, want hij was geen wereldverbeteraar, die een veelbelovend offensief startte met het oog op de geestelijke bewapening van de nieuwe tijd – tegen zonde, oorlog en ellende. Niet de nieuwe tijd, maar de eindtijd wordt door Luther uitgeroepen, weliswaar het einde van de Middeleeuwen, maar tegelijkertijd het begin van het einde van alle tijden.

Opgemerkt slot: Valt het verhaal in de artikelen van prof. Selderhuis in feite niet toch eerder nog een ode aan de ‘Verlichting’ te noemen, dan een danklied op wat de Heilige Geest aan geloof en dankbaar dienstbetoon heeft willen werken in de harten van eenvoudige mensen? En heeft zijn hoge verwachting van wat mensen (zelfs nog één enkel persoon) ook nu nog weer door scholing zouden kunnen bereiken werkelijk ‘Bijbelse grond’?

Zie ook deze blog(s):
– ‘Luther bracht ons geen nieuwe theologie…‘
– ‘Het verhaal is vrij eenvoudig te vertellen...’

Bron citaten 1a+b: De Waarheidsvriend, 26 maar 2026 – ‘Coram Deo: leven voor Gods aangezicht – Deel 2’ – door prof. dr. H.J. Selderhuis.
Bron citaat 2: Luther – Mens tussen God en duivel – Hoofdstuk II. ‘Een Middeleeuws gebeuren/Boete is beter dan aflaat’ – door Heiko A. Oberman (1930-2001), hoogleraar kerkgeschiedenis.

‘De mens heeft alle mogelijke soorten dieren weten te temmen, wilde dieren, vogels, kruipende dieren en zeedieren, maar er is geen mens die de tong kan temmen, dat onberekenbare kwaad, vol dodelijk venijn. Met onze tong zegenen we onze Heer en Vader, en we vervloeken er mensen mee die God geschapen heeft als Zijn evenbeeld. Uit dezelfde mond klinkt zegen en vervloeking. Dat kan toch niet goed zijn, broeders en zusters. Laat een bron soms uit eenzelfde ader zoet en bitter water opwellen? Of kan een vijgenboom olijven voortbrengen, of een wijnstok vijgen. Net zomin geeft een zilte bron zoet water.‘ (Uit Jakobus 3 uit de verzen 1-18 : 7-12)

Bron afbeelding: Amazon-nl