‘Onderzoek bij jezelf of je vast op God vertrouwt, stel jezelf maar op de proef. Jullie weten toch van jezelf – door ons onderwijs! – dat Jezus Christus in jullie is. Als dat niet zo is, dan hebben jullie de proef niet doorstaan. Hopelijk begrijpen jullie dat dit wel voor ons geldt – wij houden ons aan en leven naar het onderwijs dat wij jullie gegeven hebben.’ (Uit 2 Korintiërs 13 de verzen 5-6)

Geciteerd 1: Mouthaan stelt in zijn proefschrift dat dit niet per se tegenstrijdig is. De door hem onderzochte theologen –actief na de Dordtse Synode van 1618-1619– brachten namelijk een orde aan in de uitvoering van de geloofsplicht, waardoor hoorders niet allereerst moeten geloven dat Christus voor hen gestorven is, maar bijvoorbeeld dat het Evangelie waar is. De promovendus vond die orde een „verheldering”.

Opgemerkt 1: Wanneer we geloven dat het Evangelie waar is, dan geloven we dus eerst en vooral dat Christus ook voor ons gestorven is. Het één kan dus niet bestaan zonder het ander. De hoorders van het Evangelie (in Jeruzalem of later buiten Israël ook de ‘heidenen’) die geloof hechtten aan het Evangelie, die geloofden het Evangelie van ‘Jezus en Die gekruisigd om onze zonden en opgestaan om onze rechtvaardiging’ en ze hoefden na hun Doop – samen met hun huisgenoten! – niet meer te twijfelen aan het feit dat zij nu allen Gods aangenomen kinderen waren. Ze waren nu allen gewaarmerkt en met de Heilige Geest gezalfd en Die zou voortgaan met het geloof in hen te werken door het horen naar het onderwijs van Gods Woord en het deelnemen aan de maaltijden van de Heer. Ze hadden geen leraar nodig om hen van die eenvoudige en fundamentele waarheid van het Evangelie eerst nog te moeten overtuigen. Die waarheid moest voor hen vaststaan. Johannes schrijft daarover in zijn eerste brief: ‘Dit wilde ik jullie schrijven over hen die jullie proberen te misleiden. Wat jullie zelf betreft: de zalving die je van Hem ontvangen hebt is blijvend. Je hebt (daarbij/daarover) geen leraar nodig (die jullie eerst nog naar de zekerheid daarover moet leiden). Zijn zalving leert jullie alles naar waarheid, zonder bedrog. Blijf daarom in Hem zoals Zijn zalving jullie geleerd heeft.

Geciteerd 2: Prof. dr. Todd Weir (Groningen) vroeg Mouthaan of het geloof bij gereformeerden het enige criterium is voor zelfonderzoek. Mouthaan: „Er worden wel andere tekenen van verkiezing genoemd, maar die kunnen er hooguit op wijzen dat het geloof er is. Het geloof is het teken bij uitstek.” Dat geloof bewijst het werk van de Heilige Geest in het hart. Dat leidt tot verkiezingszekerheid, iets wat volgens Mouthaan nieuw is in de gereformeerde traditie ten opzichte van de middeleeuwse augustijnse traditie.

Opgemerkt 2: Nee, niet het aangetroffen geloof leidt tot verkiezingszekerheid (dat geloof kan heftig aangevochten worden), maar de ondergane Doop is de zekerheid van onze verkiezing. Daarom maakt juist de zuigelingendoop (van heidenen of van pasgeboren babies) het best duidelijk waar ons houvast ligt: buiten onszelf in het werk van onze drie-enige God.

Geciteerd 3: Dat Cary in de gereformeerde visie een tegenstrijdigheid ziet tussen de geloofsplicht en de noodzaak van zelfonderzoek, komt volgens Mouthaan doordat in Cary’s geloofsbegrip geen voortgaand proces kan bestaan. „Cary heeft een afkeer van zelfreflectie en voorwaardelijkheid, doordat hij denkt vanuit de lutherse avondmaalsleer.”

Opgemerkt 3: Wanneer we zelfreflectie verstaan als onderzoeken of wij onszelf kunnen zien en aanvaarden als kinderen van God, dan maakt wat hierboven gezegd is toch duidelijk dat we aan zulk zelfonderzoek niet zullen doen. Wij zullen wel nagaan of we door het geloof ook daadwerkelijk leven als dankbare kinderen van God want het Evangelie wil ons niet alleen (dankbare) hoorders maar ook dankbare daders doen zijn.

‘De Zoon van God, Jezus Christus, Die wij, Silvanus, Timoteüs en ik, aan jullie verkondigd hebben, was immers ook niet iemand die ja zei en nee bedoelde. Hij belichaamt het ja. In Hem worden alle beloften van God ingelost. Het is God Die jullie en ons Christus als fundament geeft, Die ons allen heeft gezalfd, heeft gewaarmerkt als Zijn eigendom en als voorschot de Geest gegeven heeft.‘ (Uit 2 Korintiërs 1 de verzen 19-22)

Bron citaat: RD Kerk & religie – ‘Dr. Johan Mouthaan: Bij gereformeerden is sprake van toeleven naar geloofszekerheid uit Heidelberger’ – door Kees van den Brink

Bron afbeelding: Heartlight-org